गुरु केदार बराल
०४ जेठ २०८३, सोमबार
भगवद्गीता मा भगवान् श्रीकृष्णले भन्नुभएको छ
“पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति।”
अर्थात् शुद्ध भक्तिभावले अर्पण गरिएको पत्र, फूल, फल वा जलसमेत भगवान्ले प्रेमपूर्वक स्वीकार गर्नुहुन्छ। यही कारणले पुरुषोत्तम मासमा आडम्बरभन्दा श्रद्धा र भक्तिलाई ठूलो मानिएको छ। तुलसीमा जल चढाएर “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” मन्त्र जप गर्दा पनि ठूलो पुण्य प्राप्त हुने शास्त्रीय विश्वास रहेको छ।
हेमाद्रि तथा अन्य धर्मग्रन्थहरूमा पुरुषोत्तम मासमा एकभुक्त, नक्तव्रत, स्नान, दान, दीपदान, गीता पाठ, विष्णु सहस्रनाम पाठ, श्रीमद्भागवत श्रवण तथा गरीब(दुःखीलाई अन्न(वस्त्र दान गर्न अत्यन्त पुण्यदायी बताइएको छ।
ज्योतिषशास्त्रका अनुसार मानिसको जीवनमा ग्रहदशा र कर्मबीच गहिरो सम्बन्ध हुन्छ। जब मानिस सत्कर्म, संयम र भगवान् स्मरणमा लाग्छ, तब मानसिक शान्ति बढ्दै जान्छ र नकारात्मक कर्महरूको प्रभाव कमजोर हुन थाल्छ। त्यसैले विद्वान् आचार्यहरूले पुरुषोत्तम मासलाई “कर्मशुद्धि र भाग्यशुद्धिको समय” भनेर व्याख्या गरेका छन्।
तर शास्त्रले यो महिनामा केही कार्यहरू नगर्न पनि निर्देशन दिएको छ। गर्गाचार्य ले भनेका छन्—
“विवाहं गृहकर्माणि मलमासे विवर्जयेत्।”
अर्थात् विवाह, गृहप्रवेश, नयाँ घर निर्माणको आरम्भ, नयाँ वाहन खरिद, मुण्डन, व्रतबन्धजस्ता शुभकार्यहरू अधिक मासमा टार्नुपर्छ। यसको अर्थ यो महिना अशुभ हो भन्ने होइन, बरु यो समय भौतिक भोगभन्दा आध्यात्मिक साधना र आत्मशुद्धिका लागि समर्पित मानिएको हो।
त्यसैले धर्मशास्त्रहरूले यो अवधिमा लोभ, क्रोध, मदिरा, हिंसा, छलकपट, अहंकार र अन्याय त्याग्न विशेष जोड दिएका छन्। धर्मविद्हरूका अनुसार यदि मानिसले यो एक महिनासम्म पनि आफ्नो मन, वचन र कर्मलाई अनुशासनमा राख्न सक्यो भने जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आउन सक्छ।
भगवान् भगवान् विष्णु को कृपा केवल धन वा भौतिक सफलता मात्र होइनस सद्बुद्धि, मानसिक शान्ति, पारिवारिक सुख, रोगबाट रक्षा र अन्ततः मोक्षमार्गसँग पनि सम्बन्धित मानिन्छ।
आजको व्यस्त र तनावपूर्ण जीवनमा पुरुषोत्तम मासले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ—
मानिस बाहिरबाट धनी हुनुभन्दा पहिले भित्रबाट शुद्ध हुनुपर्छ।
धर्म केवल मन्दिरमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ।
र भगवान् प्राप्ति आडम्बरले होइन, श्रद्धा, भक्ति र सदाचारले हुन्छ।
॥ जय श्रीमन्नारायण ॥
